Është historia e një shtetari të ri të një perandorie të fuqishme vendimi i parë i të cilit është tërheqja e trupave nga Iraku, ku ushtria e tij është e përfshirë në konflikt. Obama? Jo, Adriani, perandori romak, në pushtet 117-138 pas Krishtit.

Është historia e një shtetari të ri të një perandorie të fuqishme vendimi i parë i të cilit është tërheqja e trupave nga Iraku, ku ushtria e tij është e përfshirë në konflikt. Obama? Jo, Adriani, perandori romak, në pushtet 117-138 pas Krishtit.

Ngjashmëria me aktualitetin ndërkombëtar nuk është megjithatë as e rastit as pa dashje: ekspozita e mrekullueshme që British Museum i kushton kësaj figure të Antikitetit “kërkon t’ia kthejë epokës sonë personalitetin e tij kuptimplotë duke treguar të gjitha anët e mbretërimit të tij: forcën madhështore civilizuese, gjithashtu edhe imperializmin brutal”, pohon kuratori Thorsten Opper, studiues i antikitetit grek dhe romak në Muzeun Britanik.
Bëhet kështu një shkëputje nga leximi idealist dhe popullor që i bën më 1951 Marguerite Yourcenar-i, me romanin e saj “Kujtimet e Adrianit”.

“Për Margaritë Jursënarin, Adriani është një udhëheqës politik për të cilin ka nevojë Evropa e të nesërmes së Luftës së Dytë Botërore: një burrë i kultivuar, një ndërtues i paqes që e ushtron pushtetin në mënyrë të qartë por të prerë, që nuk i fsheh ndjenjat e tij dashurore”, konkludon Neil MacGregor, drejtor i British Museum.
Në hyrje të ekspozitës, vjen një zbulim nga Turqia: një kokë vigane, e ekspozuar për herë të parë. Ja pra, Adriani njerëzor, mjekërdredhur, ball i lartë dhe vështrimi drejt, ashtu siç duket në bustet e shumta dhe statujat e mbledhura nga muzeu, mes një ansambli të veçantë prej 180 objektesh (mermer, bronz, thesare arkeologjike, monedha, tabela dorëshkrimore) marrë hua nga 31 muze të botës mbarë, shumë prej të cilëve udhëtojnë jashtë për herë të parë.

I dhënë pas kulturës greke, i dalë nga një elitë e re romane me origjinë nga Spanja të cilës i ishin hapur dyert falë tregtisë së vajit të ullirit, Adriani merr, në moshën 41-vjeçare, kreun e perandorisë që babai i tij adoptues, Trajani, e kishte zgjeruar me anë të ushtrive pushtuese.
“Të studioshepokën e Adrianit, do të thotë që të shtrosh edhe çështjen e kufijve të Evropës, të tregosh që përcaktimi i tyre është politik dhe jo gjeografik”, analizon Neil MacGregor. Europa e Adrianit gardhon Turqinë dhe Magrebin. Cilën Evropë duam ne sot: Europën e Adrianit apo të Karlit të Madh, e strehuar në veri-perëndim?”

Për të forcuar perandorinë e tij madhështore, romaku ia nisi nga ngushtimi i kufijve, duke hequr dorë nga Mesopotamia, Armenia dhe Abisinia; ai përforcon ushtrinë, kalit ligjet, siguron kufijtë – ai ngre kështu një mur të gjatë, prej 117 km ndëmjet Skocisë barbare dhe Anglisë romake...

Paqe dhe begati

Është koha kur në botën romane instalohet një epokë paqeje dhe begatije, një kohë e artë për artet dhe arkitekturën: nga Panteoni i Romës me vilën e tij gjigante të Tivolit, e paraqitur në Londër nëpërmjet një plan-relievi, “Adriani ka lënë monumente madhështore pothuajse në gjithë qytetet dhe themeloi qytete të tëra. Trashëgimia e tij është e pamatë”, shpjegon Thorsten Opper.

“Në fakt, kjo siguri e parandorisë ka një kosto e paguar nga individët”, thekson Neil MacGregor. Adriani ishte shumë më kompleks se sa imazhi i tij prej perandori filozof. Shumë zbulime të fundit tregojnë që është gjithashtu një strateg brutal që zhduk rivalët e tij me egërsi dhe që i mbyt revoltat në gjak.”

Hebrejtë e Jeruzalemit e dinë këtë. Të udhëhequr nga Simon Bar Kokhba, ata rrëmbejnë armët më 132 kundër diktateve të Romës. Shtypja dhe dhuna e Adrianit do të shkaktojë afro 600 mijë të vdekur, pa llogaritur viktimat e urisë dhe të sëmundjeve. Objektet e marra nga Izraeli rrëfejnë dramën e hebrejve të fshehur në shpella ose të mërguar në shkretëtirën e Judesë.

Mbetet Adriani i dashuruar. Jo për gruan e tij, Sabinën, po për dashnorin e tij grek, Antinus, me të cilin përjetoi një idil të zjarrtë. I shuar nga mbytja e dashnorit të tij në Nil, më 130, gjatë një udhëtimi në Egjipt, perandori themelon në atë vend qytetin Antinopolis, ai ngre një memorial spektakolar në vilën e tij të Tivolit dhe nxit kultin e Antinusit, i hyjnizuar nën paraqitjen e Osirisit. “Tek Adriani, jeta politike dhe jeta personale janë përzierë në mënyrë të jashtëzakontë. Ajo çka është personale bëhet politike dhe anasjelltas”, pohon Neil MacGregor./Shekulli/